Skip Navigation Links
صفحه اصلی
واحدهای هنریExpand واحدهای هنری
هنرمندانExpand هنرمندان
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
درباره Expand درباره
ارتباط با حوزه
ثبت نام ورود    
 

تاریخ انتشار  :  10:13 صبح ۱۳۹۱/۷/۴
تعداد بازدید  :  1882
Print
   
جستاری در واژه مشهدی در ایران

این لفظ به گونه ای در فرهنگ عامیانه ایرانی جای خویش را باز نموده است

 

جستاری در واژه مشهدی در ایران


ای غریبی که ز جد و پدر خویش جدایی

خفته در خاک خراسان تو غریب الغربایی

اغنیا مکه روند و فقرا سوی تو آیند

جان به قربان تو آقا که تو حج فقرایی


کمتر موقعی پیش می آید که در روستا یا محله ای گذر کنیم و در نام افراد، خصوصا افراد پا به سن گذاشته پیشوند مشهدی را نبینیم و نشنویم .این لفظ به گونه ای در فرهنگ عامیانه ایرانی جای خویش را باز نموده که حتی در داستانهای عامیانه ایرانی نیز لفظ مشهدی در کنار برخی از نامها به کرار دیده میشود. تا جایی که لفظ مشهدی به اختصار به الفاظ دیگری همچون مشدی، مش ومشتی نیز تغییر داده میشد. بقالی مشتی غلام، مشتی حسن سبزی فروش و ... ودر صدر همه این اسامی مش ممدعلی و ماشین قراضه آن که امروزه نیز هنوز و هنوز شعر معروف آن زبانزد عامه مردم میباشد و به این زودی ها نیز فراموش شدنی نیست.

ماشین مش ممدعلی نه بوق داره نه صندلی

در اصطلاح ایرانیان به خودرویی شخصی گفته می‌شود که قدیمی و اسقاط است و ایرادات فراوانی داشته ولی هم‌چنان با آن می‌رانند

"دربارهٔ خاستگاه این اصطلاح گفته می‌شود که مشهدی محمدعلی در قدیم یکی از پولدارهای تهران بوده‌است و در زمانی که هنوز شمار خودروها در تهران بسیار کم بوده صاحب یک اتومبیل «آستین» انگلیسی بوده‌است. وی که شخص خسیسی بوده، خودرو خود را تعمیر و نگهداری نمی‌کرده و از آن‌جایی که در آن زمان خیابان‌های شهر تهران سنگ‌فرش بود، هر زمان که این ماشین از جایی رد می‌شده، مردم از سر و صدای گوش‌خراش موتور و برخورد چرخ‌های دارای اشکال آن با سطح خیابان ناراحت می‌شده‌اند. به تدریج این اتومبیل در بین مردم تهران به شهرتی زیاد دست یافت و حتی شعری هم برای آن سروده شد با این مطلع:

«ماشین مشتی ممدلی، نه بوق داره نه صندلی»

همه این موارد نشان آن دارد که لفظ مشهدی در کنار نام افراد کار برد بسیاری در فرهنگ عامه ایرانی داشته و دلیل آن هم این است که توفیق زیارت امام رضا (ع) نصیب این افراد شد ه ولفظ مشتی را به عنوان سند زیارت امام رضا را همراه نام خود به یدک میکشد .

 این که نام شهری به عنوان پیشوند در نام افراد قرار بگیرد نشان آن داشته که اصل و نسب این فرد به آن شهر بر میگردد راهی برای شناسایی افراد تلقی میشد و به آسانی میتوان دریافت که این فرد مربوط به کدام جغرافیا و یا اهل کدام شهربوده به عنوان مثال "شیخ عباس قمی، عطیه کوفی، میرزا رضا کرمانی و ... وافراد نیز به نام شهر خود و پیشوندی که در کنار نامشان قرار داشت دربرخی موارد اظهار تعصب نیز مینمودند  ولی اینکه نام دو شهر کربلا و مشهد در کنار انسانهای بسیاری قرارمیگرفت که تعداد آنها حتی از جمعیت آن شهرها هم زیاد تر میشد، و مربوط به کسانی است بود که توفیق زیارت امام حسین و امام رضا نصیبشان شده و به عنوان تبرک، لفظ مشهدی و کربلایی، پیشوند نام این افراد  میشد. با توجه به اینکه امامان معصوم در بسیاری از شهرهای دنیا مدفون میباشند و افراد زیادی برای زیارت ایشان در این شهرها حضور مییابند ولی تنها نام  دوشهر کربلا و مشهد به عنوان پیشوند اسامی افراد قرار میگرفت.

 

پیشوند و پسوند اسامی در ایران

به صور گوناگون در دراسامی افراد در گذشته پیشوند و پسوند قرار میگرفت

الف- براساس موقعیت افراد:

به عنوان مثال فردی در یک روستا به عنوان بزرگ و ریش سفید ده قلمداد میشد و عنوان کدخدا در جلوی نام این فرد قرار میگرفت

ب- براساس شغل افراد

شغل افراد نیز یکی  از دلایل قرار دادان پیشوند و پسوند در نام افراد در گذشته بود تا جایی که حتی زمانی که نام خانوادگی را برای مردم به وجود آوردند در بسیاری از موارد شغل این افراد به عنوان نام خانوادگی شان قلمداد میشد شغلهایی مثل سلمانی، قصابی، نجاری و ...

ج- موقعیتهای مذهبی

چنانچه شخصی توفیق زیارت خانه خدا و یا امام حسین و امام رضا نصیبش گردد در کنار اسم ایشان لفظ حاجی، کربلایی و مشهدی قرار میگرفت که امروزه نیز این پیشوندها در اسامی افراد مسن کاربرد دارد دلایل اینکه در کنار نام افراد پیشوند مشهدی قرار میگرفت را بااندک تاملی میتوان این موارد را برشمرد.

الف- توفیق زیارت امام رضا نصیب همه کس نمیشد و رفتن به زیارت امام رضا مشکل بود زیرا موقعیت جغرافیایی مشهد به گونه ای بود که چون در شرق کشور میباشد و تراکم جمعیتی در غرب کشور بیشتر از شرق بود بنابراین رفتن از غرب به شرق برای زیارت امام رضا با حوادث و اتفاقاتی به همراه بود وجود راهزنان در بین راه و بازماندن از قافله واز دست دادان جان و مال از جمله خطراتی بود که زایران با آنها دست و پنجه نرم میکردند.

ب- در سطح کشور ایران فقط یک امام معصوم مدفون است درصورتی که شش امام در کشور عراق که کوچکتر از ایران است دارای جایگاه و مقام میباشند و 4امام معصوم نیز در عربستان مدفون میباشند.

ج- ایرانیان شیعه توکل به خداوند و توسل به ائمه اطهار را از واجبات زندگی خود میدانند و در طول عمر بارها زیارت امام رضا را یکی از اصلی ترین کارهای خود دانسته و برنامه ریزی های بسیاری برای این امر مهم دارند.

د- زیارت امام رضا مانند زیارت کعبه برای ایرانیان از آداب و رسوم خاصی برخوردار بود .درگذشته اگر کسی قصد زیارت امام رضا را داشت چاووشی خوانی هایی برای این فرد از چند روز قبل  ازحرکت به انجام میرسید تا جایی که هنگام حرکت ،تعدادزائران افزایش می یافت. پس از باز گشتن از زیارت امام رضا نیزاستقبال از زائران به صورت جمعی به انجام میرسید منجر به این شد که عمل زیارت ،برای زایران ماندگار بماند و از این طریق لفظ مشهدی در کنار اسم افراد قرار میگرفت.

لفظ مشتی علاوه بر اینکه برای توفیق یافتگان زیارت امام رضا به کار برده میشد ،کاربردهای دیگری هم داشت و هرچیز مطلوب و خوب دربین عامه مردم به عنوان مشتی قلمداد میشد.به عنوان مثال فلانی کت و شلوار مشتی میپوشد، این شخص دارای ماشین مشتی دارد و ...

با یک نگاه کلی میتوان دریافت که در گذشته اگر کسی به زیارت امام رضا میرفت و لفظ مشهدی رابرای او به کار میبردند ،این لفظ به عنوان یک حسن برای صاحب نام نیز تلقی میشد.

 

سند زیارت امام رضا در عامه مردم:

در گذشته در بین مردم دو سند وجود داشت که شخصی به زیارت امام رضا نایل شده

1-      لفظ مشهدی که در پیشوند نام افراد قرار میگرفت

2-      عکس ریارتی حرم امام رضا 

در هر خانه و کاشانه ای عکس یادگاری از اهل خانه در دیوارهای منازل جای باز نموده که در حرم رضوی گرفته شده. این عکسها با پیش زمینه نقاشی شده از حرم رضوی و ماجراهای مربوط به امام رضا تهیه شده اند که زایرین با پوشیدن لباسهای عربی، درویشی و ... در کنار ماکتهایی از حیواناتی همچون آهو، شیر و ... عکس زیارتی تهیه میکنند. عکاس زیارتی و زائر هر دو تلاش می‌کنند فضایی روحانی در تصویر به وجود آورند تا به یادگار ثبت شود و حضور ذهنی و مذهبی آنها را با هم همراه کند. این تعاملی است بین فرهنگ و اعتقادات مذهبی مردم و تکنولوژی ثبت تصویر با دوربین عکاسی

و استفاده از پرده‌های عکاسی زیارتی  وسیله‌ای برای بیان زیبایی و بازسازی دنیای خیال است.

پرده‌های زیارتی خیال‌انگیزند، فضاهای ذهنی و تخیلات مذهبی با هم همراه می‌شوند تا زمینه‌ای که زائر در آن قرار می‌گیردو از او عکسی به یادگار باقی بماند به جز پرده از مهم‌ترین ابزار عکاسی زیارتی، صحنه‌آرایی‌ها و لباس‌های مذهبی و ژست‌های مشتریان است. زائران می‌خواهند در تصاویر، خالصانه‌ترین لحظه زیارتی خود را با ژست‌های مذهبی و حالتی از نیایش به تصویر کشند؛ با دست‌هایی بر روی سینه و یا با نگاه متوسلانه به بارگاه حضرت، خلوص هرچه بیش‌تر خود را در برابر امام رضا (ع) ثبت کنند و با داشتن این عکس دیگران را در رابطه روحانی خود شریک کنند.

پوشش‌ها و صحنه‌آرایی‌ها به تجسم هرچه بیشتر واقعیت ذهنی مردم کمک می‌کنند. لباس‌های عربی یا لباس‌های درویشان به همراه کشکول و تبرزین همه نشانه‌هایی است که زائر را از عصر خود جدا می‌کند و به گذشته و زندگی گذشتگان ارتباط می‌دهد، زیرا می‌خواهد از حیث نشانه‌های ظاهری نیز به یاران امام رضا (ع) نزدیک شود. از مجسمه‌هایی چون آهو و شتر برای صحنه‌آرایی عکس‌ها استفاده می‌کنند. شتر از آن جهت که همچون افراد هم‌عصر در رکاب حضرت باشد و آهو باوری است مذهبی مبنی بر آن‌که امام رضا ضامن آهویی شود که به او پناه می‌آورد. زایر با این عکس می‌خواهد دیگران را مطمئن سازد که با این سفر زیارتی، سفری به عالم دیگر کرده است و این تجسم ذهنی را با ثبت دوربین نشان می‌دهد.بنابراین عکس زیارتی و لفظ مشهدی سندی است ماندگار برای کسی که به زیارت امام رضا مشرف شده.

 

نویسنده: نوشته اسماعیل مجللی


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال

     
کلیه حقوق این سایت متعلق به حوزه هنری استان مرکزی می باشد. | نقشه سايت