Skip Navigation Links
صفحه اصلی
واحدهای هنریExpand واحدهای هنری
هنرمندانExpand هنرمندان
منابع محتواييExpand منابع محتوايي
درباره Expand درباره
ارتباط با حوزه
ثبت نام ورود    
 

تاریخ انتشار  :  14:14 عصر ۱۳۹۱/۴/۲۰
تعداد بازدید  :  2936
Print
   
نقاشی ایرانی و قهوه خانه ای

به بهانه درگذشت محمد فراهانی تنها بازمانده نقاشی قهوه خانه ای

 

سال 1389در روستای آهنگران اراک چندساعتی را میهمان مرحوم محمد فراهانی بودم و از نزدیک نقاشیهای مرحوم را دیدم و عکس میگرفتم. چند روز پیش به طور اتفاقی خبر درگذشت این هنرمند فرزانه راشنیدم که بسیار موجب تاسف و تاثر گردید، به بهانه درگذشت این هنرمند ارزشمند، چند سطری را پیرامون هنر نقاشی ایرانی و قهوه خانه ای در وبلاگ قرار داده ام باشد که مورد قبول هنر دوستان واقع شود.

ایرانیان از دیر باز در عرصه های مختلف هنری تصویری و تزئینی فعالیت می کرده اند مثلاً نقاشی دیواری توام با گچبری رنگی از عصراشکانیان درایران متداول گشت وتا همین اواخرنیز ادامه داشت. بر اساس شواهد سنت دیوار نگاری بسیار کهن تر از سنت تصویرگری وکتاب بوده است. در دوران کهن، دیوارنگاری بیشترین اهمیت را در میان انواع تصویری داشت.کوشش هنرمند نقاش ایرانی از دیر باز معطوف به نمونه آفرینی آرمانی بوده است نقاش بیشتر تمایل داشت که دنیای آمال وتصورات خویش را تصویر کند. اگر هم به جهان پیرامونش روی می کرد چندان به صرافت تقلید از فضای سه بعدی نور وسایله و شکل و رنگ اشیا نبود و به جز در دوره های اثر پذیری از سنتهای غربی، نشانی از طبیعتگرایی در نقاشی ایران نمی توان یافت.قهرمانان و رویدادهای گوناگون در نقاشی ایران که نظیرشان در ادبیات فارسی نیز به وفور می یابیم- از ماورای تاریخ و اعماق حافظه جمعی بر آمده اند در واقع ادبیات و هنرهای ایران در روند بهره گیری از کهن الگوها (آرک تیپ ها) به هم پیوسته اند. شاعر و نقاش با زبانی همانند به توصیف جهانی می پردازند که صورت کلی آن را از نیاکانشان به میراث برده اند. این جهانی است فراسوی زمان و مکان که موجودات آن طبق یک الگوی کلی و ازلی هستی یافته اند. چنین است که مثلاً نخجیرگاه همیشه باز نمودی از پردیس است و یا بزرگ پهلوان درهر زمان هیئتی چون رستم و تهمتن دارد و چهره زیبا همیشه با قرص کامل ماه همانند است. و سایرمتون ادبی کامل تر می شود.

نقاشی قهوه خانه ای:

روایی است که مقارن با جنبش مشروطیت بر اساس سنتهای هنر مردمی و دینی و با اثر پذیری ا زطبیعت نگاری مرسوم آن زمان به دست هنرمندانی مکتب ندیده پدید می آید و بارزترین جلوه هایش را درعصر پهلوی می نمایاند.اکثر محققان بر این باورند که نقاشی عامیانه مذهبی در ایران مربوط به عهد صفویان یعنی همان دورانی که مذهب تشیع در ایران رسمی گردید. می باشد. بسیاری از بناهای مذهبی که دارای کاشی های نقاشی شده می باشند. مربوط به دوران صفوی هستند. و کمتر بنای مذهبی را در ایران می توان یافت که مربوط به قبل از دوران صفویه باشد و درون آن نقاشی ها عامیانه مذهبی وجود داشته باشد.این گونه نقاشی که آمال وعلایق ملی، اعتقادات مذهبی و روح فرهنگ روستایی خاص لایه های میانی جامعه شهری را باز می یابید پدیده ای جدیدتر از سایر قالبهای نقاشی عامیانه (چون پرده کشی، دیوار نگاری  بقاع متبرکه، نقاشی پشت شیشه با مضمون مذهبی و جز اینها) بود.موضوعات اصلی نقاشی عامیانه مذهبی معمولاً شامل داستانهای مذهبی اعم از پیامبران وائمه، که در صدر آنها واقعه کربلا بود و همچنین داستانهای شاهنامه فردوسی و خمسه نظامی و حکایتهای عامیانه بوده است. و اصولاً نقاش این موضوعات را مطابق با شرحی که از زبان نقال و یا تعزیه خوان و روضه خوان می شنید می کشیده است. با یک نگاه سطحی می توان خاستگاه اینگونه نقاشی را قهوه خانه دانست.زیرا قهوه خانه محل تجمع همه نوع افراد بود و نقالان نیز در این قهوه خانه ها حضور پیدا می کردند. و به نوعی صاحبان قهوه خانه سفارش دهنده اصلی این نوع نقاشی به هنرمندان و نقاشان بوده است.با این حالا این پرده ها علاوه بر قهوه خانه درمحلهای دیگری نیز نصب می شد. که این محل ها را بیشتر زورخانه ها، محل های عزاداری و حمامها تشکیل می داد. و بر اساس موضوع نقاشی شده در پرده نقاشی دراین اماکن نصب می شد. به عنوان مثال موضوع روز عاشورا در تکایا و یاموضوع جوانمرد قصاب برای دکانهای قصابی تهیه می گردید. و شخص نقاش نیز چون از بین همین اصناف بر می خاست.و چون هدفش صراحت و سادگی بیان و اثر گذاری هر چه بیشتر بر مخاطب بود ازاینرو غالباً در پرده اش نام اشخاص را در کنار تصویرشان می نوشت.و شخصیت اصلی را بزرگتر از اشخاص فرعی نشان میدا. و یا از قرار دادهای تصویری معینی برای تأکید بر جنبه های مثبت یامنفی شخصیتها استفاده می نمود. کوشش نقاش قهوه خانه در بازنمایی صحنه و نمایش خصوصیات ظاهری و درونی آدمها همواره تحت تأثیر جانبداری او از نیروهای خیر است. و به همین منظور قرار دادهای خاصی را در طرز ترسیم پیکرها و جامگان، رنگ گزینی و ترکیب بندی رعایت می نماید.نقاشی قهوه خانه ای با هنرمندان چون حسین قوللر آقالی و محمد مدبر به اوج شکوفایی رسید و بر هنر معاصر نیز تأثیر گذاشت و پس از آن نیز اشخاص چون فتح اله قوللر آقالی – حسین همدانی و حسن اسماعیل زاده (چلیپا) و عباس بلوکی فر ومحمد فراهانی نیز روی کار آمدند. امروزه دیگر این نقاشی  از رونق خاصی برخوردار نیست و با مرگ محمد فراهانی که آخرین بازمانده از نقاشی قهوه خانه ای بود پرونده این هنر به طور کلی بسته شد

 

اسماعیل مجللی

 


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال

     
کلیه حقوق این سایت متعلق به حوزه هنری استان مرکزی می باشد. | نقشه سايت